فیگما (Figma) یک ابزار طراحی رابط کاربری و پروتوتایپسازی است که در مرورگر اجرا میشود و به چند نفر اجازه میدهد همزمان روی یک فایل طراحی کار کنند. طراحان محصول با Figma صفحههای وبسایت و اپلیکیشن را طراحی میکنند، کامپوننتهای قابلاستفادهی مجدد میسازند، پروتوتایپ تعاملی درست میکنند و در نهایت طرح را با جزئیات کامل در اختیار برنامهنویسها میگذارند. امروز فیگما در بیشتر تیمهای محصول دنیا و ایران به ابزار پیشفرض طراحی ui ux تبدیل شده است.
در این راهنما به زبان ساده توضیح میدهیم فیگما چیست، چرا اینقدر محبوب شد، چه قابلیتهایی دارد، با Adobe XD و Sketch چه فرقی دارد، استفاده از آن در ایران چه شرایطی دارد و برای آموزش فیگما از کجا باید شروع کرد. این مطلب حاصل تجربهی تیم دییر است؛ یک آژانس طراحی در تهران که از سال ۱۳۹۱ برای محصولاتی مثل کافهبازار، علیبابا، دیجیکالا و دیوار طراحی کرده و سالهاست تمام فرایند طراحیاش را در همین ابزار پیش میبرد.
فیگما چیست؟
فیگما یک نرمافزار طراحی مبتنی بر وکتور است که از ابتدا برای طراحی رابط کاربری ساخته شد، نه برای ویرایش عکس یا طراحی چاپی. فایلها روی سرورهای خود Figma ذخیره میشوند و برای باز کردنشان کافی است وارد حساب کاربری شوید؛ چه از مرورگر و چه از نسخهی دسکتاپ که برای ویندوز و مک عرضه شده است. اپلیکیشن موبایل آن هم بیشتر برای دیدن طرحها و اجرای پروتوتایپ روی گوشی کاربرد دارد.
خانوادهی محصولات Figma امروز فقط یک ادیتور طراحی نیست. در کنار ادیتور اصلی، فیگجم (FigJam) برای وایتبورد و کارگاههای تیمی، دیو مد (Dev Mode) برای تحویل طرح به توسعهدهندهها و ابزارهای دیگری مثل ساخت اسلاید ارائه هم به این مجموعه اضافه شدهاند. اما هستهی اصلی همان چیزی است که بیشتر کاربران با آن کار میکنند: طراحی صفحه، ساخت کامپوننت و اتصال صفحهها به هم.
چرا فیگما استاندارد طراحی رابط کاربری شد؟
پیش از آن، طراحان معمولاً با ابزارهای نصبی کار میکردند و فایلها را با ایمیل یا سرویسهای اشتراک فایل دستبهدست میکردند. نتیجهاش نسخههای متعدد و سردرگمی بود. Figma با چند تصمیم کلیدی این وضعیت را عوض کرد:
- اجرا در مرورگر: روی هر سیستمعاملی که مرورگر مدرن داشته باشد کار میکند و نیازی به نصب ندارد؛ برنامهنویس یا مدیر محصول با یک لینک طرح را میبیند.
- همکاری همزمان: چند طراح میتوانند در یک لحظه روی یک فایل کار کنند و نشانگر ماوس یکدیگر را ببینند، درست مثل یک سند اشتراکی.
- یک منبع حقیقت: همیشه یک نسخهی زنده از طرح وجود دارد و تاریخچهی نسخهها (Version History) امکان برگشت به هر نقطهای را میدهد.
- کامنتگذاری روی طرح: بازخورد دقیقاً روی همان المانی ثبت میشود که دربارهی آن است و دیگر لازم نیست اسکرینشاتها را در پیامرسان رد و بدل کرد.
- کتابخانههای مشترک: کامپوننتها و استایلها یک بار ساخته میشوند و در همهی فایلهای تیم قابلاستفادهاند، که پایهی هر دیزاین سیستم جدی است.
- اکوسیستم باز: هزاران پلاگین و ویجت که جامعهی کاربران ساختهاند، کارهای تکراری را خودکار میکنند.
ترکیب این ویژگیها باعث شد این ابزار فقط ابزار طراح نباشد و کل تیم محصول، از پژوهشگر و مدیر محصول تا برنامهنویس و تستکننده، در آن حضور داشته باشند.
قابلیتهای کلیدی فیگما
برای کار حرفهای لازم نیست همهی منوها را حفظ باشید، اما بدون چند مفهوم پایه نمیشود طرح قابلنگهداری ساخت.
فریمها (Frames)
فریم واحد اصلی ساختار طرح است. هر صفحهی اپلیکیشن یا وبسایت معمولاً یک فریم است و فریمها میتوانند داخل هم قرار بگیرند. تفاوت فریم با گروه (Group) این است که فریم ابعاد مستقل، پسزمینه، کلیپ محتوا، قیدهای واکنشگرا (Constraints) و قابلیت اتولیاوت دارد. اندازههای آمادهی گوشی، تبلت و دسکتاپ هم برای شروع در دسترساند.
کامپوننتها و واریانتها
کامپوننت یک المان قابلاستفادهی مجدد است، مثل دکمه، فیلد ورودی یا کارت محصول. هر بار که از کامپوننت اصلی (Main Component) یک نمونه (Instance) میسازید، تغییرات اصلی به همهی نمونهها منتقل میشود. واریانتها (Variants) حالتهای مختلف یک کامپوننت را کنار هم نگه میدارند؛ مثلاً دکمه در اندازههای کوچک و بزرگ و حالتهای عادی، فشرده و غیرفعال. Component Properties هم اجازه میدهد متن، آیکون یا نمایش یک بخش را بدون جدا کردن نمونه از اصل تغییر دهید.
اتولیاوت (Auto Layout)
اتولیاوت شاید مهمترین قابلیت Figma برای طراحی واکنشگرا باشد. با فعال کردنش، المانهای داخل فریم بهصورت خودکار در یک ردیف یا ستون چیده میشوند و فاصلهها (Gap) و حاشیهها (Padding) ثابت میمانند. اگر متن دکمه بلندتر شود، دکمه خودش بزرگ میشود؛ اگر کارتی به لیست اضافه شود، بقیه جابهجا میشوند. منطق اتولیاوت شباهت زیادی به Flexbox در CSS دارد و همین باعث میشود طرح به کدی که برنامهنویس مینویسد نزدیکتر باشد. نسخههای جدیدتر حالت چیدمان چندسطری (Wrap) را هم اضافه کردهاند.
وریبلها (Variables)
وریبلها مقادیری مثل رنگ، عدد، متن و مقدار بولی را ذخیره میکنند تا در کل فایل از آنها استفاده شود. کاربرد اصلیشان ساخت توکنهای طراحی (Design Tokens) است؛ مثلاً یک رنگ با نام معنایی «پسزمینهی اصلی» که در حالت روشن و تاریک مقدار متفاوتی دارد. با مدها (Modes) میتوانید بین تم روشن و تاریک، برندهای مختلف یا حتی زبانها جابهجا شوید. وریبلها در پروتوتایپ هم کاربرد دارند و میشود با آنها منطق ساده، مثل شمارندهی سبد خرید، ساخت.
پروتوتایپسازی
در تب Prototype فریمها را با فلش به هم وصل میکنید و مشخص میکنید با کلیک، هاور یا کشیدن چه اتفاقی بیفتد. انیمیشن Smart Animate تغییر بین دو حالت را بهصورت نرم نمایش میدهد و Interactive Components به خود کامپوننتها رفتار تعاملی میدهد. این پروتوتایپها برای تست کاربردپذیری و ارائه به ذینفعان کاملاً کافی است. اگر میخواهید بیشتر دربارهی انواع و کاربرد پروتوتایپ در فرایند طراحی بدانید، مطلب جداگانهای در این باره نوشتهایم.
دیو مد (Dev Mode)
دیو مد محیطی مخصوص توسعهدهندههاست. در این حالت برنامهنویس بهجای ابزارهای طراحی، اندازهها، فاصلهها، رنگها، وریبلها و تکهکدهای پیشنهادی (مثلاً CSS یا کد مربوط به iOS و اندروید) را میبیند. طراح میتواند بخشهایی را که آمادهی پیادهسازیاند علامت Ready for dev بزند تا برنامهنویس سراغ طرح نیمهکاره نرود.
فیگجم (FigJam)
فیگجم وایتبورد آنلاین Figma است؛ جایی برای طوفان فکری، نقشهی سفر کاربر، فلوچارت، کارگاههای طراحی و جلسههای رترو. استیکینوتها، شکلها، رأیگیری و تایمر در آن آمادهاند و انتقال ایدهها از فیگجم به فایل طراحی ساده است.
پلاگینها و ویجتها
پلاگین فیگما برنامهی کوچکی است که روی فایل اجرا میشود و کاری مشخص انجام میدهد: تولید محتوای نمونه، بررسی کنتراست رنگ، تبدیل واحدها، مدیریت آیکونها و صدها کار دیگر. ویجتها برخلاف پلاگینها روی بوم باقی میمانند و همهی اعضای تیم آنها را میبینند. یک نمونهی ایرانی، دیزاین استاتوس است؛ ویجتی که تیم دییر ساخته تا وضعیت طراحی، نسخه و مرحلهی بازبینی هر بخش بهصورت زنده روی بوم دیده شود و دیگر کسی نپرسد «این صفحه نهایی است یا نه؟».
مقایسهی فیگما با Adobe XD و Sketch
سالها انتخاب اصلی طراحان بین سه ابزار بود. امروز وضعیت تا حد زیادی روشن شده است: Adobe XD به حالت نگهداری (Maintenance Mode) رفته و ادوبی توسعهی فعال آن را متوقف کرده است، و Sketch همچنان فقط برای مک عرضه میشود. جدول زیر تفاوتهای اصلی را خلاصه میکند:
| ویژگی | فیگما | Adobe XD | Sketch |
|---|---|---|---|
| سیستمعامل | مرورگر، ویندوز، مک | ویندوز و مک | فقط مک (مشاهده در وب) |
| همکاری همزمان | بومی و کامل | محدود | دارد، اما دیرتر اضافه شد |
| وضعیت توسعه | توسعهی فعال | حالت نگهداری | توسعهی فعال |
| کامپوننت و واریانت | کامل، با Properties | پایهای | Symbols و Overrides |
| تحویل به توسعهدهنده | دیو مد داخلی | اشتراک لینک طرح | Inspect در وب |
| اکوسیستم پلاگین | بسیار گسترده | محدود | گسترده |
| نسخهی رایگان | دارد | دیگر عرضهی فعال ندارد | ندارد |
برای کسی که امروز آموزش طراحی رابط کاربری را شروع میکند، انتخاب منطقی فیگما است؛ هم به دلیل سهم بازار و هم چون بیشتر آگهیهای استخدام طراح محصول در ایران تسلط بر آن را میخواهند.
پلنهای فیگما؛ رایگان یا پولی؟
فیگما یک پلن رایگان دارد که برای یادگیری و پروژههای شخصی کاملاً کافی است. در پلن رایگان تعداد فایلها و صفحههای قابلساخت در فضای تیمی محدود است و برخی قابلیتهای تیمی مثل کتابخانههای مشترک گسترده یا دیو مد در دسترس نیستند. پلنهای پولی به ترتیب برای فریلنسرها و تیمهای کوچک، سازمانهای متوسط و شرکتهای بزرگ طراحی شدهاند و قابلیتهایی مثل پروژههای نامحدود، تاریخچهی کامل نسخهها، کتابخانههای سازمانی، کنترل دسترسی و امنیت پیشرفته را اضافه میکنند.
قیمتگذاری بر اساس نوع صندلی (Seat) هر کاربر است؛ یعنی طراحی که با ادیتور کار میکند، توسعهدهندهای که فقط دیو مد لازم دارد و همکاری که فقط کامنت میگذارد یا در فیگجم فعالیت میکند، هزینهی متفاوتی دارند. برای دانشجویان و مدرسان هم برنامهی آموزشی وجود دارد. چون قیمتها و جزئیات پلنها هر چند وقت یک بار تغییر میکنند، پیش از تصمیمگیری صفحهی رسمی قیمتگذاری را بررسی کنید.
استفاده از فیگما در ایران
فیگما یک شرکت آمریکایی است و مانند بسیاری از سرویسهای آمریکایی، تابع قوانین تحریم این کشور است. به همین دلیل کاربران ایرانی با محدودیتهایی روبهرو هستند؛ از جمله ناممکن بودن پرداخت مستقیم برای پلنهای پولی از داخل ایران و احتمال محدود شدن حسابهایی که شرایط استفادهی سرویس را نقض کنند. این وضعیت ممکن است در طول زمان تغییر کند، پس همیشه شرایط استفاده و سیاستهای رسمی سرویس را مبنا قرار دهید.
برای تیمهای ایرانی که با فیگما کار میکنند، چند توصیهی کلی وجود دارد:
- از فایلهای مهم بهصورت دورهای نسخهی پشتیبان محلی با فرمت .fig تهیه کنید تا در صورت بروز مشکل در دسترسی، کار تیم از بین نرود.
- داراییهای کلیدی مثل آیکونها، لوگو و توکنهای رنگ را جای دیگری هم ذخیره کنید.
- پیش از استفاده از هر سرویس واسط پرداخت، ریسکهای حقوقی و امنیتی آن را بسنجید و شرایط استفاده را بخوانید.
- برای پروژههای سازمانی حساس، دربارهی محل نگهداری دادهها و الزامات امنیتی سازمان از پیش تصمیم بگیرید.
طراحی فارسی و راستبهچپ در فیگما
طراحی رابط کاربری فارسی چالشهای خاص خودش را دارد. نسخههای جدید Figma متن راستبهچپ و اتصال حروف فارسی را بهمراتب بهتر از گذشته نمایش میدهند، اما هنوز باید به چند نکته توجه کنید:
- فونت: فونتهای گوگل مستقیم در دسترساند و فونت متنباز وزیرمتن (Vazirmatn) یکی از گزینههای رایج فارسی است. برای فونتهای تجاری مثل ایرانسنس یا یکانبخ باید فونت را روی سیستم نصب کنید و در نسخهی مرورگر، نصبکنندهی فونت (Font Installer) را هم داشته باشید.
- جهت متن و چیدمان: در اتولیاوت ترتیب المانها را برای چیدمان راستبهچپ تنظیم کنید؛ آیکون فلشها، نوار پیشرفت و ترتیب ستونهای جدول هم باید آینه شوند.
- اعداد: در متن فارسی از ارقام فارسی (۱۲۳) استفاده کنید و در فونتهایی که هر دو نوع را دارند، نسخهی مناسب را انتخاب کنید. برای شمارهی کارت، کد تأیید و مبالغ با برنامهنویس دربارهی نوع رقم به توافق برسید.
- متنهای ترکیبی: جملههایی که کلمهی انگلیسی یا عدد دارند ممکن است جابهجا نمایش داده شوند؛ همیشه آنها را در خروجی واقعی هم بررسی کنید.
- نیمفاصله: کاراکتر نیمفاصله (ZWNJ) را درست تایپ کنید تا کلماتی مثل «میشود» یا «کاربرها» شکسته نشوند.
آموزش فیگما برای مبتدیها؛ مسیر قدمبهقدم
بهترین راه یادگیری ساختن چیزی واقعی است، نه دیدن دهها ساعت ویدیو. مسیر پیشنهادی ما برای آموزش فیگما از صفر این است:
- قدم اول، آشنایی با محیط: یک حساب رایگان بسازید، بخشهای اصلی یعنی نوار ابزار، پنل لایهها و پنل مشخصات را بشناسید و میانبرهای پرکاربرد مثل F برای فریم، T برای متن و R برای مستطیل را یاد بگیرید.
- قدم دوم، شکلها و تایپوگرافی: با شکلهای پایه، ابزار قلم، رنگ، سایه و استایلهای متن کار کنید. یک صفحهی سادهی ورود را دقیق بازسازی کنید.
- قدم سوم، اتولیاوت: دکمه، کارت و لیست را با اتولیاوت بسازید تا ببینید با تغییر محتوا چطور رفتار میکنند.
- قدم چهارم، کامپوننتها و واریانتها: از المانهای تکراری کامپوننت بسازید و حالتهای مختلفشان را با واریانت مدیریت کنید.
- قدم پنجم، پروتوتایپ: صفحهها را به هم وصل کنید و یک جریان کامل، مثلاً ثبتنام تا خرید، را روی گوشی اجرا کنید.
- قدم ششم، وریبلها و تم تاریک: رنگها را به وریبل تبدیل کنید و یک مد تاریک بسازید.
- قدم هفتم، پروژهی واقعی: یک اپلیکیشن کامل با چند صفحه طراحی کنید، از دیگران بازخورد بگیرید و آن را در نمونهکارتان بگذارید.
فراموش نکنید که ابزار فقط ابزار است. تسلط بر ابزار بدون درک اصول تجربهی کاربری، سلسلهمراتب بصری و پژوهش کاربر، طراح خوب نمیسازد. اگر سازمانتان میخواهد تیم طراحی را بهصورت ساختاریافته توانمند کند، دورههای آموزش سازمانی طراحی محصول دییر دقیقاً برای همین منظور طراحی شدهاند.
تیمهای حرفهای چطور در فیگما کار میکنند؟
وقتی چند طراح و دهها برنامهنویس روی یک محصول کار میکنند، نظم فایلها به اندازهی کیفیت طرح اهمیت دارد. این اصول در پروژههای بزرگ بیشترین تأثیر را دارند:
ساختار فایل و پروژه
برای هر محصول یک پروژه بسازید و برای هر فیچر یا جریان اصلی یک فایل جداگانه داشته باشید. داخل هر فایل، صفحهها (Pages) را بر اساس مرحلهی کار جدا کنید؛ مثلاً اکتشاف، طراحی نهایی، پروتوتایپ و آرشیو. یک صفحهی کاور با نام فیچر، مالک و وضعیت فعلی، پیدا کردن فایلها را بسیار سادهتر میکند.
نامگذاری
لایهها، فریمها و کامپوننتها را با الگوی ثابت نامگذاری کنید. استفاده از اسلش در نام کامپوننت (مثلاً Button/Primary/Large) آنها را در کتابخانه دستهبندی میکند. همسو کردن نام کامپوننتها در طرح و کد، گفتوگوی طراح و برنامهنویس را دقیقتر میکند.
دیزاین سیستم و کتابخانه
کامپوننتها، استایلها و وریبلهای پایه در یک فایل کتابخانهی مرکزی نگهداری و منتشر میشوند و همهی فایلهای محصول از آن استفاده میکنند. هر تغییری در کتابخانه از طریق انتشار نسخهی جدید به فایلها میرسد و طراحان میتوانند آن را بازبینی و اعمال کنند. ساختن و نگهداری یک دیزاین سیستم خوب، مهمترین سرمایهگذاری بلندمدت یک تیم محصول است.
تحویل طرح به توسعهدهندهها
برای تحویل طرح، بخشهای آماده را در دیو مد علامتگذاری کنید، حالتهای خالی، خطا و بارگذاری را فراموش نکنید و رفتار واکنشگرا را با یادداشت یا نمونه در اندازههای مختلف نشان دهید. از برانچینگ (Branching) در پلنهای سازمانی برای کار روی تغییرات بزرگ بدون بههمریختن فایل اصلی استفاده کنید. ثبت شفاف وضعیت هر بخش، چه با برچسبهای داخلی و چه با ویجتها، جلوی پیادهسازی طرحهای قدیمی را میگیرد.
اگر برای طراحی یا بازطراحی محصول دیجیتال خود به تیمی باتجربه نیاز دارید، با خدمات طراحی UI/UX دییر آشنا شوید.
سؤالات متداول دربارهی فیگما
آیا فیگما رایگان است؟
بله، Figma پلن رایگانی دارد که برای یادگیری و پروژههای شخصی کافی است. محدودیتهای پلن رایگان بیشتر به کار تیمی، تعداد فایلها در فضای تیمی و برخی قابلیتهای پیشرفته مربوط است.
آیا فیگما نیاز به نصب دارد؟
خیر. این ابزار مستقیماً در مرورگر اجرا میشود. نسخهی دسکتاپ برای ویندوز و مک هم وجود دارد که بعضی کاربران به دلیل دسترسی راحتتر به فونتهای محلی و تجربهی روانتر آن را ترجیح میدهند.
یادگیری فیگما چقدر طول میکشد؟
مبانی کار را میشود در چند هفته تمرین منظم یاد گرفت. تسلط بر اتولیاوت، کامپوننتها و وریبلها و کار در یک تیم واقعی زمان بیشتری میخواهد و به میزان تمرین و پروژههایی که انجام میدهید بستگی دارد.
آیا فیگما از زبان فارسی پشتیبانی میکند؟
رابط کاربری خود برنامه فارسی نیست، اما میتوانید متن فارسی و راستبهچپ را با فونتهای فارسی طراحی کنید. پشتیبانی از متن راستبهچپ در نسخههای اخیر بهتر شده، ولی بررسی متنهای ترکیبی فارسی و انگلیسی همچنان ضروری است.
فیگما بهتر است یا Adobe XD؟
برای شروع کار امروز، فیگما. Adobe XD در حالت نگهداری قرار دارد و قابلیت جدیدی دریافت نمیکند، در حالی که رقیبش بهطور فعال توسعه مییابد و استاندارد بازار کار طراحی محصول است.
آیا برنامهنویسها هم به فیگما نیاز دارند؟
بله، برنامهنویسهای فرانتاند و موبایل معمولاً برای دیدن مشخصات طرح، خروجی گرفتن از آیکونها و استفاده از دیو مد دسترسی دارند. لازم نیست طراحی بلد باشند، اما آشنایی با ساختار فریمها و اتولیاوت ارتباطشان را با طراحان بسیار سادهتر میکند.
جمعبندی
فیگما با اجرا در مرورگر، همکاری همزمان و قابلیتهایی مثل کامپوننت، اتولیاوت، وریبلها و دیو مد، شیوهی کار تیمهای محصول را تغییر داده و امروز زبان مشترک طراحان و برنامهنویسهاست. اگر تازه شروع کردهاید، با پلن رایگان و یک پروژهی کوچک واقعی شروع کنید و قدمبهقدم سراغ مفاهیم پیشرفتهتر بروید. و اگر تیمی هستید که میخواهد فرایند طراحیاش منظمتر، سریعتر و قابلاعتمادتر شود، تیم دییر با بیش از یک دهه تجربه آمادهی همراهی شماست.